چهارشنبه ٢٩ شهريور ١٣٩٦

                                                      بسم الله الرحمن الرحیم

     

عناوین
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 1160
 بازدید امروز : 352
 کل بازدید : 2295490
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5
 زمان بازدید : 1.1562
ساعت
تاریخچه ساخت

تاریخچه ساخت مسجد جامع کبود ایروان

به نوشته یکی از مورخان مشهور ارمنی مسجد جامع کبود ایروان همچون فیروزه­­ای در قلب شهر ایروان می­درخشد و دلهای مومنین موحد را به خود جلب می­نماید. این مسجد توسط حسینعلی خان ایروانی والی ایروان حدود سال 1179 هجری قمری، مطابق با سال­های 65-1764 بنا شده و بزرگترین مسجد شهر محسوب می­شده است. علت نامگذاری آن را برخی شباهت ساختمان و ظاهر بنا به مسجد کبود تبریز و برخی دیگر کاشی­های مینایی آبی رنگ آن  می­دانند. مسجد کبود تنها یادگار معماری باقی مانده از قرن هجدهم میلادی (سده دوازدهم هجری قمری) ایران در ارمنستان می­باشد و مجموعه­ای زیبا و آکنده از هنر آن دوران شمار می­رود که در مهمترین خیابان شهر (ماشتوتس) قرار گرفته است که همچنان و به مرور بر اهمیت و ارزش مادی و معنوی آن افزوده می­شود.

شایان ذکر است در موزه «ماتناداران» که از مراکز مهم علمی تحقیقاتی ارمنستان بوده و حاوی مخزن کتب دستنویس می­باشد، صفحاتی چند در مورد مسجد کبود وجود دارد که مبین قدمت و اهمیت آن است. همچنین کتب تاریخی مصور ایروان حاوی تصاویر متعددی از مسجد مذکور و سایر مساجد این شهر می­باشند که بیانگر همزیستی مسالمت آمیز ارامنه و مسلمانان و جاری بودن شور و نشاط فرهنگی و دینی در بین آنها است. بر اساس مدارك موجود در موزه­ها و اسناد ملي ارمنستان، طی قرون متمادی در شهر ايروان حدود 7 الي 8 مسجد و تعداد دیگری نیز بناهاي اسلامي و مذهبي  توسط مسلمانان احداث  شده است كه اكثر آنها به دليل شرايط ناشي از تغيير و تحولات سياسي و نظام­هاي حاکم مورد بي­توجهي و يا تخريب كامل قرار گرفته­اند.

جرج بورنوتیان مورخ ارمنی، دوران والی­گری حسینعلی خان را بین سالهای 1762-1783 ذکر کرده است. بر اساس نوشته ولادیمیر اربیتونیان از مورخان روسی ساخت این مسجد در سال 1760 آغاز و در دوره حسینعلی­خان بین سالهای 1764 تا 1768 تکمیل شده است.  مسجد کبود در مجاورت میدان اصلی بازار، حمامهای عمومی و کاروانسرای گرجیها قرار داشته و در مجموع مرکز اصلی شهر تلقی می­شده است (كتيبه­هاي  موجود در مسجد جامع نیز این ادعا را تایید می­کند).

در مسجد سه محراب وجود دارد که بیانگر حضور پیروان مذاهب مختلف در شهر و نیایش مسالمت آمیز آنها بر اساس آئین خود دارد. کتیبه­های سنگی مسجد از اصفهان آورده شده و به زیبایی بر روی آنان خطاطی شده است.  شیوه معماری مسجد صفوی قاجاری  است. در كتاب گلشن مراد تأليف ابوالحسن غفاري كاشاني كه به نوعي به اوضاع و احوال روزگار كريم خان زند پرداخته است، به نسب قاجاريه اشاراتي داشته می­نویسد كه اين طايفه در اوايل دولت صفويه در گنجه و ايروان مي­زيسته­اند. در همين كتاب در خصوص وقايع سال 1175 هجري قمري از حسينعلي خان به عنوان بيگلر بيگي (امیر امیران) شهر ايروان نامبرده شده است كه همان باني مسجد جامع مي­باشد که آنرا با هزینه شش هزار تومان تاسیس نموده است. عكسها و تصاوير گرد آوري شده از موزه تاريخ شهر ايروان و اداره آرشيو ارمنستان نشان مي­دهد كه مسجد جامع ايروان تا سال 1330 هجري  قمري همچنان فعال بوده و در آن طلاب به فراگيري علوم ديني و مسلمانان بـه انجام امور مذهبي مشغول بوده­اند.

 

 

اين مسجد در فاصله سالهاي 1907 تا 1910 ميلادي برابر با 1325 تا 1328 هجري قمري بازسازي شده و برخی بخشهای آن تعمیر گردیده است لیکن بــا حاکم شدن نظام كمونيستي و رویکرد دين ستيزانه آن، مسجد مذکور نیز مورد بی مهری واقع شده و در نتیجه برخی از بخشهای آن  به مرور زمان تخریب گردیده­اند. اين عامل در كنار سياست­هاي جديد دولتهای كمونيستي شوروي در خصوص اجراي طرح­هاي عمراني و شهري همچون طرح جامع شهر ايروان و احداث خيابان هاي جديد مخصوصاً در كنار ضلع شمال غربي مسجد (كه در حال حاضر  ورودي اصلي آن مي­باشد) موجب تخريب کامل قسمتي از مسجد شده است بطوريكه تنها راه ورودی از بين رفته و تبديل به دهليز تنگ و باريكي گردیده است. قابل ذکر است طی سال های 40-1921 میلادی و در اوج مبارزات ضد مذهبی حکومت شوروی سابق، بسیاری از کلیساها، مساجد و بناهای مذهبی و تاریخی تخریب شدند و به جای آنان بناهایی از قبیل تئاتر، سینما و... ساخته شد لیکن خوشبختانه مسجد کبود ایروان با تدابیر مقامات هنر دوست و دو راندیش از گزند تخریب­های بی­رویه مصون ماند و آنها توانستند با تبدیل حجره­های همجوار مسجد به موزه آنان را از گزند آسیب در امان نگه دارند و بدین نحو که طی سال 1930 میلادی همزمان با صدور حکم تخریب مسجد با تلاش فراوان روشنفکران، شعرا و نویسندگان شهیر ارمنی مانند: یقیشه چارِنتس، گِقام ساریان و دیگران جهت جلوگیری از اجرای حکم پیشنهاد ایجاد «موزه تاریخ ایروان» در محل مسجد را ارائه نمودند که خوشبختانه مورد قبول واقع شد و بدین ترتیب از تخریب و نابودی مسجد جلوگیری به عمل آمد.

 با تبدیل مسجد به موزه تاریخ ایروان، بخش­هایی در شبستان­های متعدد مسجد دایر شد و نمونه­ هایی نفیس از اموال مسجد، مسکوکات، قالی­های گوناگون، آثار هنری ایران، نسخه ­های خطی مزین به تذهیب و مینیاتور به معرض نمایش گذاشته شد و طی سال­ها کارکنان و خدمتگزاران موزه در پاسداری آثار تاریخی و نگهبانی از این مفاخر کوشیدند.